(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 029

॥ శ్రీః ॥
3.29. అధ్యాయః 029
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరేణ ద్రౌపదీంప్రతి క్రోధే బహుదోషోద్భావనపూర్వకం క్రోధగర్హణం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

3-29-0(16725)
`వైశంపాయన ఉవాచ। 3-29-0x(1854)
ద్రౌపద్యా వచనం శ్రుత్వా శ్లక్ష్ణాక్షరపదం శుభం।
ఉవాచ ద్రౌపదీం రాజా స్మయమానో యుధిష్ఠిరః ॥ 3-29-1(16726)
కారణే భవతీ క్రుద్ధా ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్మతేః।
యేన క్రోధం మహాప్రజ్ఞే బహుధా బహుమన్యసే।
క్రోధమూలం హరం శత్రుం కారణైః శృణు తం మమ' ॥ 3-29-2(16727)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-29-3x(1855)
క్రోధో హంతా మనుష్యాణాం క్రోధో భావయితా పునః।
ఇతి విద్ధి మహాప్రాత్రే క్రోధమూలౌ భవాభవౌ । 3-29-3(16728)
యో హి సంహరతే క్రోధం భావస్తస్య సుశోభనే।
`యో న సంహరతే క్రోధం తస్యాభావో భవత్యుత।
అభావకారణం తస్మాత్క్రోధో భవతి శోభనే' ॥ 3-29-4(16729)
యః పునః పురుషః క్రోధం నిత్యం విసృజతే శుభే।
తస్యాభావాయ భవతి క్రోధః పరమదారుణః ॥ 3-29-5(16730)
క్రోధమూలో వినాశో హి ప్రజానామిహ దృశ్యతే।
తత్కథం మాదృశః క్రోధముత్సృజేల్లోకనాశనం ॥ 3-29-6(16731)
క్రుద్ధః పాపం నరః కుర్యాత్క్రుద్ధో హన్యాద్గురూనపి।
క్రుద్ధః పరుషయా వాచా శ్రేయసోఽప్యవమన్యతే ॥ 3-29-7(16732)
వాచ్యావాచ్యే హి కుపితో న ప్రజానాతి కర్హిచిత్।
నాకార్యమస్తి క్రుద్ధస్య నావాచ్యం విద్యతే తథా ॥ 3-29-8(16733)
హింస్యాత్క్రోధాదవధ్యాంస్తు వధ్యాన్సంపూజయీత చ।
ఆత్మానమపి చ క్రుద్ధః ప్రేషయేద్యమసాదనం ॥ 3-29-9(16734)
ఏతాందోషాన్ప్రపశ్యద్భిర్జితః క్రోధో మనీషిభిః।
ఇచ్ఛద్భిః పరమం శ్రేయ ఇహ చాముత్ర చోత్తమం ॥ 3-29-10(16735)
తం క్రోధం వర్జితం ధీరైః కథమస్మద్విధశ్రరేత్।
ఏతద్ద్రౌపది సంస్మృత్యన మే మన్యుః ప్రవర్ధతే ॥ 3-29-11(16736)
ఆత్మానం చ పరాంశ్చైవ త్రాయతే మహతో భయాత్।
క్రుధ్యంతమప్రతిక్రుధ్యందూయోరేష చికిత్సకః ॥ 3-29-12(16737)
మూఢో యది క్లిశ్యమానః క్రుధ్యతేఽశక్తిమాన్నరః।
బలీయసాం మనుష్యాణాం త్యజత్యాత్మానమంతతః ॥ 3-29-13(16738)
తస్యాత్మానం సంత్యజతో లోకా నశ్యంత్యనాత్మనః।
తస్మాద్ద్రౌపద్యశక్తస్ మన్యోర్నియమనం స్మృతం ॥ 3-29-14(16739)
విద్వాంస్తథైవ యః శక్తః క్లిశ్యమానః ప్రకుప్యతి।
స నాశయిత్వా ద్వేష్టారం పరలోకే న నందతి ॥ 3-29-15(16740)
తస్మాద్బలవతా చైవ దుర్బలేన చ నిత్యదా।
క్షంతవ్యం పురుషేణాహురాపత్స్వపి విజానతా ॥ 3-29-16(16741)
మన్యోర్హి విజయం కృష్ణే ప్రశంసంతీహ సాధవః।
క్షమావతో జయో నిత్యం సాధోరిహ సతాం మతం ॥ 3-29-17(16742)
సత్యంచానృతతః శ్రేయో నృశంసాచ్చానృశంసతా।
తమేవం బహుదోషం త క్రోధం సద్భిర్వివర్జితం।
మాదృశో విసృజేత్తస్మాత్సర్వలోకవినాశనం ॥ 3-29-18(16743)
తేజస్వీతి యమాహుర్వై పండితా దీర్గదర్శినః।
న క్రోధోఽభ్యంతరస్తస్ భవతీతి వినిశ్చేతం ॥ 3-29-19(16744)
వస్తు క్రోధం సముత్పన్నం ప్రజ్ఞయా పరిబాధతే।
తేజస్వినం తం విదుషో మన్యంతే తత్త్వదర్శినః ॥ 3-29-20(16745)
క్రుద్ధో హి కార్యం సుశ్రోణి న యథావత్ప్రపశ్యతి।
నాకార్యం న చ మర్యాదాం నరః క్రుద్ధోఽనుపశ్యతి ॥ 3-29-21(16746)
హంత్యవధ్యానపి క్రుద్ధో గురూన్రూక్షైస్తుదత్యపి।
తస్మాత్తేజసి కర్తవ్యే క్రోధో దూరాత్ప్రతిష్ఠితః ॥ 3-29-22(16747)
దాక్ష్యం హ్యమర్షః శౌర్యం చ శీఘ్రత్వమితి తేజసః।
గుణాః క్రోధాభిభూతేన న శక్యాః ప్రాప్తుమంజసా ॥ 3-29-23(16748)
క్రోధం త్యక్త్వా తు పురుషః సంయక్తేజోఽభిపద్యతే।
కాలయుక్తం మహాప్రాజ్ఞైః క్రుద్ధైస్తేజః సుదుర్లభం ॥ 3-29-24(16749)
క్రోధస్త్వపండితైః శశ్వత్తేజ ఇత్యభినిశ్చితం।
రజస్తు లోకనాశాయ విహితం మానుషాన్ప్రతి ॥ 3-29-25(16750)
తస్మాచ్ఛశ్వత్త్యజేత్క్రోధం పురుషః సంయగాచరన్।
శ్రేయాన్స్వధర్మానపగో న క్రుద్ధ ఇతి నిశ్చితం ॥ 3-29-26(16751)
యది సర్వమబుద్ధీనామతిక్రాంతమచేతసాం।
అతిక్రమో మద్విధస్య కథం స్విత్స్యాదనిందితే ॥ 3-29-27(16752)
యది న స్యుర్మానుషేషు క్షమిణః పృథివీసమాః।
న స్యాత్సంధిర్మనుష్యాణాం క్రోధమూలో హి విగ్రహః ॥ 3-29-28(16753)
అభిషక్తో హ్యభిషజేదాహన్యాద్గురుణా హతః।
ఏవం వినాశో భూతానామమధర్మః ప్రథితో భవేత్ ॥ 3-29-29(16754)
ఆక్రుష్ట పురుషః సర్వం ప్రత్యాక్రోశేదనంతరం।
ప్రతిహన్యాద్ధతశ్చైవ తథా హింస్యాచ్చ హింసితః ॥ 3-29-30(16755)
హన్యుర్హి పితరః పుత్రాన్పుత్రాశ్చాపి తథా పితౄన్।
హన్యుశ్చ పతయో భార్యాః పతీన్భార్యాస్తథైవ చ ॥ 3-29-31(16756)
ఏవం సంకుపితే లోకే జన్మ కృష్ణో న విద్యతే।
ప్రజానాం సంధిమూలం హి జన్మ విద్ధిశుభాననే ॥ 3-29-32(16757)
తాః క్షీయేరన్ప్రజాః సర్వాః క్షిప్రం ద్రౌపది తాదృశాః।
తస్మాన్మన్యుర్వినాశాయ ప్రజానామభవాయ చ ॥ 3-29-33(16758)
యస్మాత్తు లోకే దృశ్యంతే క్షమిణః పృథివీసమాః।
తస్మాజ్జన్మ చ భూతానాం భవశ్చ ప్రతిపద్యతే ॥ 3-29-34(16759)
క్షంతవ్యం పురుషేణేహ సర్వాపత్సు సుశోభనే।
క్షమావతో హి భూతానాం జన్మ చైవ ప్రకీర్తితం ॥ 3-29-35(16760)
ఆక్రుష్టస్తాడితః క్రుద్ధః క్షమతే యో బవీయసా।
యశ్చ నిత్యం జితక్రోధో విద్వానుత్తమపూరుషః।
ప్రభావవానపి నరస్తస్య లోకాః సనాతనాః ॥ 3-29-36(16761)
క్రోధనస్త్వల్పవిజ్ఞానః ప్రేత్య చేహ చ నశ్యతి ॥ 3-29-37(16762)
అత్రాప్యుదాహరంతీమా గాథా నిత్యం క్షమావతాం।
గీతాః క్షమావతాం కృష్ణే కాశ్యపేన మహాత్మనా ॥ 3-29-38(16763)
క్షమా ధర్మః క్షమా యజ్ఞః క్షమా వేదాః క్షమా శ్రుతం।
యస్తమేవం విజానాతి స సర్వం క్షంతుర్మహతి ॥ 3-29-39(16764)
క్షమా బ్రహ్మ క్షమా సత్యం క్షమా భూతం చ భావి చ।
క్షమా తపః క్షమా శౌచం క్షమయేదం ధృతం జగత్ ॥ 3-29-40(16765)
అతి యజ్ఞవిదాం లోకాన్క్షమిణః ప్రాప్నువంతి చ।
అతి బ్రహ్మవిదాం లోకానతి చాపి తపస్వినాం ॥ 3-29-41(16766)
అన్యే వై యజుషాం లోకాః కర్మిణామపరే తథా।
క్షమావతాం బ్రహ్మలోకే లోకాః పరమపూజితాః ॥ 3-29-42(16767)
క్షమా తేజస్వినాం తేజః క్షమా బ్రహ్మ తపస్వినాం।
క్షమా సత్యం సత్యవతాం క్షమా యజ్ఞః క్షమా శభః ॥ 3-29-43(16768)
తాం క్షమాం తాదృశీం కృష్ణే కథమస్మద్విధస్త్యజేత్।
యత్రబ్రహ్మ చ సత్యం చ యజ్ఞా లోకాశ్చ ధిష్ఠితాః ॥ 3-29-44(16769)
`ఇజ్యంతే యజ్వనాం లోకాః క్షమిణామపరే తథా।'
క్షంతవ్యమేవ సతతం పురుషేణ విజానతా।
యదా హి క్షమతే సర్వం బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా ॥ 3-29-45(16770)
క్షమావతామయం లోకః పరశ్చైవ క్షమావతాం।
ఇహ సన్మానమృచ్ఛంతి పరత్ర చ పరా గతిం ॥ 3-29-46(16771)
యేషాం మన్యుర్మనుష్యాణాం క్షమయాఽభిహతః సదా।
తేషాం పరతరే లోకాస్తస్మాత్క్షాంతిః పరా మతా ॥ 3-29-47(16772)
ఇతి గీతాః కాశ్యపేన గాథానిత్యం క్షమావతాం।
శ్రుత్వా గాథాః క్షమాయాస్త్వం తుష్యద్రౌపది మా క్రుధః ॥ 3-29-48(16773)
పితామహః శాంతనవః రశమం సంపూజయిష్యతి।
కృష్ణశ్చ దేవకీపుత్రః శమం సంపూజయిష్యతి ॥ 3-29-49(16774)
ఆచార్యో విదురః క్షత్తా శమమేవ వదిష్యతః।
కృపశ్చ సంజయశ్చైవ శమమేవ వదిష్యతః ॥ 3-29-50(16775)
సోమదత్తో యుయుత్సుశ్చ ద్రోణపుత్రస్తథైవ చ।
పితామహశ్చ నో వ్యాసః శమం వదతి నిత్యశః ॥ 3-29-51(16776)
ఏతైర్హి రాజా నియతం చోద్యమానః శమం ప్రతి।
రాజ్యం దాతేతి మే బుద్ధిర్న చేల్లోభాన్నశిష్యతి ॥ 3-29-52(16777)
కాలోఽయం దారుణః ప్రాప్తో భరతానామభూతయే।
నిశ్చితం మే సదైవైతత్పురస్తాదపి భామితి ॥ 3-29-53(16778)
సుయోధనో నార్హతీతి క్షమా మామేవ విందతి।
అర్హస్తత్రాహమిత్యేవం తస్మాన్మాం విందతే క్షమా ॥ 3-29-54(16779)
ఏతదాత్మవతాం వృత్తమేష ధర్మః సనాతనః।
క్షమా చైవానృశంస్యం చ తత్కర్తాఽస్ంయహమంజసా ॥ 3-29-55(16780)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి అర్జునాభిగమనపర్వణి ఏకోనత్రింశోఽధ్యాయః ॥ 29 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-29-3 భావయితా వర్ధయితా। జితఃసన్నితి శేషః ॥
3-29-7 పాపం న కః కుర్యాత్ ఇతి క. పాఠః ॥
3-29-11 చరేదాచరేత్ ॥
3-29-12 ద్వయోరాత్మపరయో- చికిత్సకః దోషాపహర్తా। క్రుధ్యంతమప్రతిక్రుధ్యాంజయేల్లోకాంశ్చ శాశ్వతాన్ ఇతి ఖ. పాఠః ॥
3-29-13 బలీయసాముపరి యది అశక్తిమాన్ క్రుధ్యతే తర్హి ఆత్మానం దేహ త్యజతి। మనుష్యాణామాత్మనైవ విపద్యతే ఇతి ఖ. పాటః। మనుష్యాణాం త్యజత్యాత్మానమాత్మనా ఇతి ఝ.పాఠః ॥
3-29-14 అనాత్మన అజితచిత్తస్య ॥
3-29-25 రజః రజోగుణపరిణామః ॥
3-29-26 స్వధర్మాన్ అపగః అపహాయ గచ్ఛతీతి తథా। ద్వితీయాయా అలుగార్షః ॥
3-29-27 సర్వం క్షమార్జవాదికం। అబుద్ధీనాం మూఢైః అతిక్రాంతం లంఘితం। అనిందితే ప్రశస్తే విషయే క్షమాదౌ ॥
3-29-29 అభిషక్తః తాపితః। అభిషజేత్తాపయేత్ ॥
3-29-30 ఆక్రుష్టో వాచా తాడితః। హతోఽన్యేనాభిగతః। హింసితస్తాడితః ॥
3-29-32 జన్మ ఉత్పత్తిః। తత్రహేతుః। ప్రజానాం సంధిః దంపత్యోః ప్రీతిః। ఏవం సంకుచితే లోకే ఇతి ప్రజానాం వృద్ధిమూలం హి ఇతి చ. క. పాఠః ॥
3-29-33 అభవాయ అనైశ్వర్యాయ ॥
3-29-34 జన్మ ప్రతిపద్యతే।
అన్యథా క్రోధప్రాబల్యే।
పూర్వవయస్యేవ దంపత్యోర్నాశాజ్జన్మాసంభవ ఇత్యర్థః ॥
3-29-36 బలీయసా ఆక్రుష్టస్తాడితో వాఽశక్తః క్షమతే తథా యః ప్రభావవానపి క్షమతే తస్య లోకా ఇత్యర్థః ॥
3-29-38 క్షమావతాం గాథాః ప్రశంసాః।
క్షమావతాం మధ్యే మహాత్మనా ॥
3-29-40 బ్రహ్మ బ్రాహ్మణజాతిః। భూతం సంచితం తపః భావి చ క్షమైవ రక్షతి ॥
3-29-41 అతి అతిక్రంయ ప్రాప్నువంతి। తదూర్ధ్వం పదమితి శేషః। బ్ర్హమవిదాం వేదవిదాం ॥
3-29-42 యజుషాం త్రోతాగ్నిసాష్యకర్మవతాం। కర్మిణాం వాపీకూపాదిధర్మవతాం ॥
3-29-48 తుష్య తుష్టా భవ ॥
3-29-52 దాతా దాస్యతి ॥
3-29-53 అభూతయే నాశాయ ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.